Jilha Parishad Nivadnuk Mhanje Kay ! Umedwar Kon Hou Shakto ! Jilha Parishadechi Kaame Konti !

 

जिल्हा परिषद निवडणूक कशी होते?” हे जाणून घेणं खूप महत्त्वाचं आहे, कारण तीच ग्रामीण विकासाचं नेतृत्व ठरवते.

चला तर मग संपूर्ण प्रक्रिया Step-by-Step मराठीत पाहूया 👇

जिल्हा परिषद निवडणूक म्हणजे काय?

जिल्हा परिषद निवडणूक (Zilla Parishad Election) ही जिल्हा पातळीवरील स्थानिक स्वराज्य संस्थेची निवडणूक 

असते.

ही निवडणूक लोकशाही पद्धतीने म्हणजेच लोकप्रतिनिधींच्या मतदानाने होते.

निवडणुकीची जबाबदारी कोणाची असते?

महाराष्ट्रात ही निवडणूक राज्य निवडणूक आयोग (State Election Commission) घेतो.

यात जिल्ह्यातील ZP आणि त्याखालील पंचायत समिती निवडणुका एकत्र घेतल्या जातात.

जिल्हा परिषदेची रचना (संघटन)

ZP सदस्य (लोकनियुक्त) – मतदारांकडून थेट निवडले जातात.

अध्यक्ष आणि उपाध्यक्ष – हे ZP सदस्यांमधून निवडले जातात.

मुख्य कार्यकारी अधिकारी (CEO) – राज्य सरकारकडून नियुक्त प्रशासकीय अधिकारी.

मतदार कोण होऊ शकतो?

मतदान करण्यासाठी खालील पात्रता आवश्यक असते:

वय १८ वर्षे पूर्ण.

त्या जिल्ह्यातील संबंधित मतदारसंघात नाव मतदार यादीत असणे.

भारतीय नागरिकत्व असणे.

उमेदवार कोण होऊ शकतो?

ZP सदस्य म्हणून निवडणूक लढवण्यासाठी उमेदवाराकडे खालील अटी असतात:

वय २१ वर्षांपेक्षा जास्त.

त्या जिल्ह्यातील रहिवासी असणे.

गुन्हेगारी दोष नसणे.

मतदार यादीत नाव असणे.

आरक्षणानुसार (SC, ST, OBC, महिला, सामान्य) जागा निश्चित केलेल्या असतात.

निवडणुकीची प्रक्रिया Step by Step

Step 1 — मतदार यादी तयार करणे

राज्य निवडणूक आयोग प्रत्येक जिल्ह्यासाठी मतदार यादी तयार करतो.

नागरिक आपले नाव तपासतात आणि दुरुस्ती/नाव समाविष्ट करतात.

Step 2 — प्रभागांचे (Wards) आरक्षण व सीमांकन

जिल्हा परिषदेसाठी जिल्हा वेगवेगळ्या प्रभागात (Wards) विभागला जातो.

प्रत्येक प्रभागाला लोकसंख्येनुसार जागा मिळते.

काही जागा महिला, अनुसूचित जाती/जमाती, इतर मागासवर्ग यांना आरक्षित असतात.

Step 3 — निवडणुकीची अधिसूचना जाहीर

राज्य निवडणूक आयोग निवडणुकीच्या तारखा जाहीर करतो.

उमेदवारी अर्ज सादर करण्याची तारीख निश्चित होते.

Step 4 — उमेदवारी अर्ज दाखल

इच्छुक उमेदवार निवडणूक अधिकारी (Returning Officer) कडे अर्ज दाखल करतो.

अर्जात आवश्यक कागदपत्रे: मतदार ओळखपत्र, फोटो, जामीन रकम, जाती प्रमाणपत्र (आरक्षित जागेसाठी).

अर्जांची तपासणी (Scrutiny) केली जाते.

Step 5 — प्रचार (Election Campaign)

उमेदवार गावोगावी, तालुक्यात प्रचार करतात.

निवडणूक आयोगाने ठरवलेल्या नियमांनुसार प्रचार केला जातो (उदा. खर्च मर्यादा, बॅनर/पोस्टर नियम).

Step 6 — मतदान (Voting)

मतदान दिनी गावोगावी मतदान केंद्रे (Polling Booths) तयार होतात.

नागरिक ओळखपत्र दाखवून मतदान करतात.

मतदान EVM (Electronic Voting Machine) द्वारे घेतले जाते.

Step 7 — मतमोजणी (Counting)

निवडणुकीनंतर ठरलेल्या दिवशी मतमोजणी केली जाते.

प्रत्येक प्रभागातील सर्वाधिक मते मिळवणारा उमेदवार ZP सदस्य म्हणून निवडला जातो.

Step 8 — अध्यक्ष व उपाध्यक्ष निवड

सर्व ZP सदस्य निवडून आल्यानंतर, त्या सदस्यांमधून ZP अध्यक्ष आणि उपाध्यक्ष निवडले जातात.

ही निवड गुप्त मतदानाने होते.

Step 9 — कार्यभार व प्रशासन

जिल्हा परिषद अध्यक्ष आणि सदस्य जिल्हा पातळीवरील योजना, कामे, निधी वाटप यावर निर्णय घेतात.

CEO आणि इतर अधिकारी त्यांची अंमलबजावणी करतात.

निवडणुकीचा कालावधी

जिल्हा परिषदेचा कार्यकाळ — ५ वर्षे.

५ वर्षांनी पुन्हा नवीन निवडणूक होते.

आरक्षण प्रणाली (महत्त्वाची)

आरक्षण हे लोकसंख्येच्या प्रमाणावर ठरवले जाते.

उदा.

अनुसूचित जाती (SC)

अनुसूचित जमाती (ST)

इतर मागासवर्गीय (OBC)

महिला (सामान्य व आरक्षित)

निवडणुकीविषयी माहिती कुठे मिळते?

महाराष्ट्र राज्य निवडणूक आयोगाची वेबसाइट: https://www.mahasec.maharashtra.gov.in

जिल्हा निवडणूक कार्यालय / तहसील कार्यालय

hi mahiti net warun ghetleli ahe.